Gökten Yağan En İlginç Şeyler: Balıktan Elmasa

Gökten hayvan yağması: balık, kurbağa, örümcek

“Gökten balık yağar mı?” sorusu kulağa masal gibi gelse de, hayvan yağması (İng. raining animals) yüzyıllardır kayıt altına alınan gerçek bir olgudur. En yaygın açıklama, bir su hortumunun (waterspout) sığ suyu ve içindeki canlıları emip kilometrelerce öteye taşıması; ne var ki bir hayvanı emen su hortumu bugüne dek doğrudan hiç gözlemlenmedi.

Honduras’ın Yoro kasabasındaki ünlü Lluvia de Peces (“balık yağmuru”) her yaz kutlanan bir gelenektir; ancak Wikipedia’nın da belirttiği gibi, balıkların gerçekten gökten düştüğü bilimsel olarak doğrulanmamıştır — fırtına sonrası yakındaki akarsu kollarının taşmasıyla ilgili olduğu düşünülür.

Kan yağmuru ve renkli yağmurlar

Gökten kan yağdığını sanan insanlar tarih boyunca dehşete kapıldı. Gerçekte “kan yağmuru”, ya havadaki çöl tozunun ya da mikroskobik alg sporlarının yağmuru kızıla boyamasıdır.

Kerala’da 2001’de haftalarca süren kırmızı yağmurun mililitresinde yaklaşık 9 milyon parçacık sayıldı; toplamda tahminen 50 ton kırmızı madde yağdı. Bir süre “uzaydan gelen hücreler” (panspermi) iddia edildiyse de, resmî inceleme bunun bir liken algi sporu olduğunu ortaya koydu.

Gökten buz yağması: dev dolu ve gizemli buz kütleleri

Dolu tanıdık; ama bazıları greyfurt boyutunda düşüyor, bazıları ise açık ve bulutsuz gökten geliyor.

Megakriometeorlar, bulutsuz gökyüzünden düşen ve uçaklarla ilgisi olmayan onlarca kiloluk buz kütleleridir; 2000’den bu yana 50’den fazla vaka kayıtlıdır ve oluşum mekanizması hâlâ tam anlaşılamamıştır.

Gökten et, golf topu ve yıldız jölesi

Bazı olaylar hiçbir kategoriye sığmaz — ve bazılarının nedeni bugün bile tartışmalıdır.

Kentucky Et Yağmuru (1876), gökten et parçalarının düştüğü belgelenmiş bir olaydır; dönemin doku incelemeleri parçaların akciğer, kas ve kıkırdak olduğunu gösterdi ve en makul açıklama, yükseklerde uçan akbabaların toplu hâlde kusması oldu.

Başka gezegenlerde ne yağıyor?

Dünya’daki tuhaflıklar, uzayın yanında sönük kalıyor. Gök cisimlerinde suyun yerini elmas, demir, cam ve asit alıyor:

Neptün ve Uranüs’ün derinliklerinde, atmosferdeki metanın aşırı basınç altında parçalanıp karbon atomlarının elmasa dönüştüğü ve gezegenin içine doğru “yağdığı” düşünülüyor; 2017’de SLAC laboratuvarında yapılan bir lazer-şok deneyi bu senaryoyu destekledi. Uzayın bu uç koşulları ilginizi çektiyse, roketle dakikalarda Dünya’nın öbür ucuna seyahat fikrine de göz atabilirsiniz.

Gökten neden canlı ve nesne yağar? (bilim vs efsane)

Bu olayların çoğunun makul bir açıklaması var:

• Su hortumları (waterspout): Su üzerinde oluşan hortumlar, sığ sudaki balık ve kurbağaları emip bulutlarla taşıyabilir, sonra kilometrelerce ötede bırakabilir. En yaygın teori budur; yine de bir hayvanı emen hortum hiç doğrudan gözlemlenmedi.
• Ballooning (örümcek göçü): Yavru örümcekler ipek salıp rüzgârla havalanır; toplu göçte gökten “yağıyormuş” gibi görünürler.
• Toz ve spor taşınması: Çöl tozu ve alg sporları yağmuru renklendirir — “kan yağmuru” böyle oluşur.
• İnsan kaynaklı: Uçak atığının donması (“mavi buz”) ya da yakındaki bir göletin hortumca emilmesi (golf topları).

Öne çıkan olaylar tek tabloda

Sık sorulan sorular

Gerçekten gökten balık yağar mı? Evet, hayvan yağması belgelenmiş gerçek bir olgudur; en yaygın açıklama su hortumlarının balıkları emip taşımasıdır. Ancak bir hayvanı emen su hortumu bugüne dek doğrudan gözlemlenmediği için mekanizma tam kanıtlanmış sayılmaz.

Kan yağmuru gerçek mi, nedir? “Kan yağmuru” gerçek bir görüntüdür ama kan değildir: yağmuru kızıla boyayan şey ya havadaki çöl tozudur ya da Kerala’da olduğu gibi mikroskobik alg sporlarıdır.

Dünyanın en büyük dolu tanesi ne kadardı? ABD’de Vivian’da (2010) 20 cm çapında bir dolu düştü; dünyanın en ağır dolu tanesi ise Bangladeş’te (1986) 1,02 kg olarak kayıtlara geçti.

Hangi gezegende elmas yağar? Bilim insanlarına göre Neptün ve Uranüs’ün derinliklerinde, metanın yüksek basınç altında ayrışmasıyla elmas oluşup gezegenin içine doğru yağıyor olabilir; 2017’deki bir laboratuvar deneyi bu fikri destekledi.

Gökten et yağması gerçekten oldu mu? Evet; 1876’da Kentucky’de gökten et parçaları düştüğü belgelendi. Doku analizleri kas ve kıkırdak buldu ve en makul açıklama yükseklerde uçan akbabaların toplu hâlde kusmasıydı.

Yıldız jölesi nedir? Gökten düştüğü söylenen jelatinimsi bir maddedir; kurbağa yumurtası, siyanobakteri (Nostoc) ve cıvık mantar gibi açıklamalar öne sürülse de kökeni hâlâ kesin olarak çözülememiştir — bir testte içinde DNA bile bulunamamıştır.

Örümcek yağması nasıl oluyor? Yavru örümcekler ipek iplikçikler salıp rüzgârla havalanır (buna “ballooning” denir); toplu göç sırasında binlercesi aynı anda inince gökten örümcek yağıyormuş gibi görünür.

Kaynaklar

1. Wikipedia — Rain of animals. https://en.wikipedia.org/wiki/Rain_of_animals
2. Wikipedia — Red rain in Kerala. https://en.wikipedia.org/wiki/Red_rain_in_Kerala
3. Wikipedia — Hail. https://en.wikipedia.org/wiki/Hail
4. Wikipedia — Megacryometeor. https://en.wikipedia.org/wiki/Megacryometeor
5. Wikipedia — Kentucky meat shower. https://en.wikipedia.org/wiki/Kentucky_meat_shower
6. Wikipedia — Diamond rain. https://en.wikipedia.org/wiki/Diamond_rain
7. Wikipedia — WASP-76b. https://en.wikipedia.org/wiki/WASP-76b
8. Wikipedia — Star jelly. https://en.wikipedia.org/wiki/Star_jelly